« ملوك‌الطوائف » معروف‌اند . برخى از اينان گاه حيطه قدرتشان از يك ايالت نيز تجاوز مىكرد ؛ مانند « بنىعباد » كه دامنه حكومت خود را از قلب اسپانيا تا سواحل اقيانوس اطلس گستردند . « 1 » بىگمان اين دولت‌هاى جديد اسلامى اگر با يكديگر متحد مىشدند ، مىتوانستند سد محكمى در برابر اسپانياى مسيحى و دشمن مشترك خود باشند ، ولى آنها غافل از اين خطر ، به منازعات شخصى و جنگ‌هاى خانگى روى آوردند ؛ تا جايىكه گاه برخى از آنها براى غلبه بر رقيب مسلمان خود به پادشاهان مسيحى پناهنده مىشدند و آنها نيز كه مترصد اين فرصت بودند ، به كمك آنان مىشتافتند و پس از آنكه برخى از اين دولت‌هاى كوچك را درهم مىكوفتند ، بخشى از اراضى و شهرها را از تصرف آنها خارج مىنمودند . نخستين پايگاه بزرگ اسلامى كه در منازعات محلى ملوك‌الطوايف اندلس فروريخت ، شهر طليطله ، پايتخت بزرگ بود . « 2 » پس از آنكه اين شهر بعد از 370 سال حكومت سقوط كرد ، براى هميشه از حيطه اقتدار اسلام خارج شد و به دست مسيحيان افتاد . « 3 » سقوط طليطله ، بر اندلس و سراسر دنياى اسلام تأثير وخيمى نهاد و اين اعلام خطرى بود براى ساير امراى مسلمان كه آنها نيز يكى پس از ديگرى به همين سرنوشت دچار خواهند شد . تنها راه مسلمانان بعد از سقوط طليطله اتحاد بود ، ولى زعماى قوم طبق معمول مصالح شخصى خود را بر مصالح عمومى ترجيح مىدادند و بدين‌گونه بود كه اسپانيا رو به انقراض و نابودى نهاد . « 4 » ناگفته نماند علل ديگرى نيز در انحطاط و سقوط اين سرزمين مؤثر بود كه برخى از آنها جنبه داخلى و برخى ديگر جنبه خارجى داشتند . الف ) عوامل داخلى مؤثر در سقوط اندلس 1 . نظام حكومت اسلامى در زمان امويان به حكومت استبدادى موروثى و فردى بدل گرديد و حاكمان اسلامى نيز به‌جاى اجراى احكام الاهى ، به‌دنبال مطامع خود بودند .

--> ( 1 ) . همان ، ص 148 و 149 . ( 2 ) . همان ، ص 149 . ( 3 ) . همان ، ص 165 و 166 . ( 4 ) . همان ، ص 168 - 165 .